در این قسمت به نکات کلیدی در تنظیم قراردادهای پیمانکاری و خدماتی پرداخته می شود. این بخش شامل اصول اصلی در تنظیم این نوع قراردادها می باشد.
نکات مهم قراردادهای پیمانکاری و قراردادهای خدماتی
مقدمه
در فضای کسبوکار امروز، تنظیم قراردادهای پیمانکاری و خدماتی از ضروریات کلیدی است. صاحبان کسبوکار و مدیران باید با اصول و ویژگیهای این دو نوع قرارداد آشنا باشند تا بتوانند همکاریهای خود را بهدرستی هدایت و ریسکهای احتمالی را به حداقل برسانند. در این مقاله، ابتدا به تعریف و ساختار هر یک از این قراردادها میپردازیم، سپس مقایسهای بین آنها انجام میدهیم و در انتها مهمترین نکات چالشبرانگیز در تنظیم و اجرای چنین قراردادهایی را بیان کرده و راهکارهای عملی برای پیشگیری یا رفع مشکلات را ارائه میکنیم.
تعریف قرارداد پیمانکاری
قرارداد پیمانکاری (Contracting Agreement) قراردادی است که در آن «پیمانکار» متعهد میشود در ازای دریافت مبلغ مشخص (دستمزد یا حقالزحمه)، انجام امور ساخت، تولید، اجرا یا تأمین محصول یا خدمات معین (موضوع پیمان) را برای «کارفرما» به انجام برساند. ویژگیهای اصلی قرارداد پیمانکاری عبارتند از:
موضوع مشخص و ملموس: معمولاً شامل احداث بنا، تهیه و نصب دستگاه، اجرای پروژه عمرانی یا صنعتی و نظایر آن میشود.
زمانبندی معین: در اغلب موارد، زمان شروع و پایان پروژه بهوضوح در قرارداد قید میشود.
تحویل نتیجه مشخص: نتیجۀ کار باید با استانداردها یا مشخصات فنی معین، به کارفرما تحویل شود.
ماهیت مستقل پیمانکار: پیمانکار بهطور مستقل مسئول بهکارگیری نیروی انسانی، تهیه مصالح یا تجهیزات لازم است (مگر اینکه در قرارداد غیر از این قید شده باشد).
ضمانت اجرای تعهدات: پیشبینی تضمیننامه (نظیر ضمانتنامه بانکی) برای حسن انجام کار و پیشبینی جریمه تأخیر از موارد متداول در قراردادهای پیمانکاری است.
تعریف قرارداد خدماتی
قرارداد خدماتی قراردادی است که در آن «مجری خدمات» متعهد میشود برای «کارفرما» خدمت یا اعمال غیرملموس خاصی را انجام دهد. برخلاف پیمانکاری، معمولا نتیجه ملموسی تحویل داده نمیشود، بلکه انجام فعالیتهایی مانند مشاوره، تعمیر و نگهداری، آموزش، خدمات فناوری اطلاعات، بازاریابی و… موضوع قرارداد است. ویژگیهای کلیدی قرارداد خدماتی عبارتند از:
ماهیت غیرملموس موضوع: خدمت ارائهشده قابللمس نیست (مثل مشاوره حقوقی یا نصب نرمافزار).
پیمانکار (مجری خدمات) معمولاً نیروی متخصص یا تیم کاری دارد: مسئولیت کیفیت خدمات به عهده مجری است.
پرداخت براساس زمان یا خروجی خدمات: میتواند روزمزد (ساعتی، روزانه) یا مبلغ کل برای یک بازۀ مشخص باشد.
ضمانت کیفیت: پیشبینی سطوح کیفیت یا شاخصهای عملکرد (KPIs) برای ارزیابی خدمات متداول است.
تمرکز بر اجرای مداوم یا دورهای: ممکن است خدمات بهصورت روزانه، ماهانه یا پروژهای ارائه شود.
ب-ویژگیهای قرارداد خدماتی:
ماهیت موضوع: ارائه خدمات غیرملموس (مشاوره، نگهداری، آموزش و…)
نتیجه نهایی: بروز یک فرایند یا تأمین یک نیاز (مثلاً گزارش، سرویس)
شیوه پرداخت: ساعتی، روزانه، ماهیانه یا مبلغ ثابت توافقشده
تعهد به تجهیزات/مصالح: اگر ارائهکننده خدمات به ابزار خاصی نیاز داشته باشد، معمولاً او تأمین میکند
مسئولیت مهندسی یا فنی: بیشتر بر مهارت، تجربه و تخصص فرد یا تیم تأکید دارد
ضمانت اجرای تعهدات: ضمانت کیفیت خدمات یا پیشبینی دوره پشتیبانی
جمعبندی:
تنظیم قراردادهای پیمانکاری و خدماتی نیازمند شناخت دقیق مفاد حقوقی، فنی و مالی است. بیتوجهی به جزئیات میتواند عامل اصلی بروز اختلاف و زیان مالی یا اعتباری برای طرفین باشد. برای جلوگیری از چالشهای رایج، توصیه میشود:
*از واگذاری تنظیم قرارداد به مشاوران یا کارشناسان قراردادی باتجربه استفاده شود.
*تمامی ملحقات فنی (نقشهها، روشکار، شاخصهای کیفی) با دقت تدوین و ضمیمه شوند.
*مکانیزمهای پیگیری مستمر (جلسات هفتگی، گزارشات ماهانه) تعریف گردد.
*شرایط تضمین، جریمه و فسخ بهصورت شفاف و عادلانه تنظیم شود.
*در نهایت، هرگونه تغییر و اصلاح قرارداد تنها به صورت کتبی و با امضای نمایندگان مجاز طرفین اعتبار خواهد داشت.
با رعایت این اصول، مدیران و صاحبان کسبوکار میتوانند قراردادهای خود را در بستر اطمینان بیشتری پیش ببرند و از تعارضات احتمالی جلوگیری نمایند.
گردآورنده: مریم احمدی
